Trong thời kỳ hôn nhân, không ít trường hợp chỉ một bên vợ hoặc chồng đứng tên vay tiền. Khi phát sinh tranh chấp, nhiều người băn khoăn: nợ do chồng/vợ tự vay thì người còn lại có phải trả không?
Câu trả lời là: không phải lúc nào người còn lại cũng phải chịu trách nhiệm trả nợ. Việc khoản vay được xác định là nợ chung hay nợ riêng còn phụ thuộc vào mục đích vay, việc sử dụng khoản tiền và các chứng cứ liên quan.
Khi nào khoản vay được xem là nợ chung của vợ chồng?
Theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình, vợ chồng có thể cùng chịu trách nhiệm đối với khoản nợ trong một số trường hợp như:
- Khoản vay do hai vợ chồng cùng thỏa thuận xác lập;
- Một bên đứng tên vay nhưng khoản tiền được sử dụng để đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình;
- Nghĩa vụ phát sinh liên quan đến việc chiếm hữu, sử dụng hoặc định đoạt tài sản chung;
- Khoản vay liên quan đến việc duy trì, phát triển tài sản chung hoặc nguồn thu nhập chủ yếu của gia đình.
Trong các trường hợp này, mặc dù hợp đồng vay chỉ có chữ ký của một người, người còn lại vẫn có thể phải cùng chịu trách nhiệm thanh toán nếu có đủ căn cứ xác định đây là nghĩa vụ chung.
Điều 27 Luật Hôn nhân và gia đình quy định vợ chồng chịu trách nhiệm liên đới đối với các nghĩa vụ chung theo Điều 37 của Luật này. Điều 37 cũng xác định nghĩa vụ phát sinh để đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình là một trong các nghĩa vụ chung về tài sản.
Khi nào khoản vay có thể là nợ riêng?
Không phải cứ phát sinh trong thời kỳ hôn nhân thì khoản nợ mặc nhiên trở thành nợ chung.
Theo Điều 45 Luật Hôn nhân và gia đình, nghĩa vụ riêng của vợ hoặc chồng bao gồm trường hợp:
- Nghĩa vụ đã phát sinh trước khi kết hôn;
- Nghĩa vụ liên quan đến tài sản riêng;
- Giao dịch do một bên tự xác lập nhưng không nhằm đáp ứng nhu cầu của gia đình;
- Nghĩa vụ phát sinh từ hành vi vi phạm pháp luật của chính người đó.
Ví dụ, chồng tự vay tiền để phục vụ mục đích cá nhân, người vợ không biết, không đồng ý và khoản tiền không được sử dụng cho đời sống gia đình thì khoản nợ này có thể được xác định là nghĩa vụ riêng của người chồng.
Chỉ cần nói “tôi không biết khoản vay” là không phải trả?
Không hẳn.
Việc một người không trực tiếp ký hợp đồng vay hoặc khai rằng mình không biết khoản vay chưa đủ để kết luận đó là nợ riêng.
Khi xảy ra tranh chấp, cần xem xét nhiều yếu tố như:
- Tiền vay được sử dụng vào mục đích gì;
- Có dùng để chi trả sinh hoạt, học phí, chữa bệnh, mua sắm thiết yếu cho gia đình hay không;
- Có được dùng để mua, sửa chữa hoặc duy trì tài sản chung hay không;
- Người còn lại có biết, đồng ý hoặc cùng hưởng lợi từ khoản vay hay không;
- Có tài liệu, chứng từ, tin nhắn, sao kê hoặc người làm chứng chứng minh mục đích sử dụng tiền hay không.
Vì vậy, mục đích thực tế của khoản vay và chứng cứ sử dụng tiền là những yếu tố rất quan trọng khi xác định trách nhiệm trả nợ.
Ly hôn rồi thì nợ chung có hết không?
Không.
Việc ly hôn không đương nhiên làm chấm dứt quyền và nghĩa vụ tài sản của vợ chồng đối với người thứ ba.
Nếu khoản nợ được xác định là nghĩa vụ chung thì sau khi ly hôn, hai bên vẫn có thể phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ thanh toán, trừ trường hợp có thỏa thuận khác phù hợp với quy định pháp luật.
Do đó, khi giải quyết ly hôn có khoản vay ngân hàng, vay cá nhân hoặc nghĩa vụ tài chính khác, các bên nên xác định rõ:
- Khoản nào là nợ chung;
- Khoản nào là nợ riêng;
- Người nào có nghĩa vụ thanh toán;
- Phần nghĩa vụ của từng người.
Cơ sở pháp lý
Nội dung trên chủ yếu căn cứ:
- Điều 27 Luật Hôn nhân và gia đình 2014: Trách nhiệm liên đới của vợ, chồng;
- Điều 37 Luật Hôn nhân và gia đình 2014: Nghĩa vụ chung về tài sản của vợ chồng;
- Điều 45 Luật Hôn nhân và gia đình 2014: Nghĩa vụ riêng về tài sản của vợ, chồng;
- Văn bản hợp nhất số 121/VBHN-VPQH năm 2025 về Luật Hôn nhân và gia đình.
Kết luận
Nợ do chồng hoặc vợ tự vay không đồng nghĩa người còn lại chắc chắn phải trả.
Muốn xác định là nợ chung hay nợ riêng, cần làm rõ người nào vay, mục đích vay tiền, khoản tiền được sử dụng cho ai, có phục vụ đời sống gia đình hay không và có chứng cứ nào chứng minh.
Nếu đang phát sinh tranh chấp về nợ chung vợ chồng, nợ riêng khi ly hôn hoặc trách nhiệm trả khoản vay, bạn nên kiểm tra kỹ hồ sơ vay và chứng cứ liên quan trước khi làm việc với bên cho vay hoặc thực hiện thủ tục tại Tòa án.
VS LAWFIRM hỗ trợ tư vấn các vấn đề về hôn nhân gia đình, ly hôn, tài sản chung, nợ chung và nghĩa vụ tài chính của vợ chồng.